مدیریت صحیح دانخوریها یکی از مهمترین و در عین حال کمهزینهترین راهکارها برای افزایش سودآوری در پرورش مرغ گوشتی است. ریزش دان نه تنها به معنای هدررفت مستقیم پول است، بلکه میتواند منجر به رشد کپکها و آلودگی بستر شود که سلامت گله را به خطر میاندازد.
در ادامه به اصول طلایی مدیریت دانخوریها برای کاهش ریزش دان میپردازیم:
۱. تنظیم ارتفاع دانخوری (مهمترین عامل)
ارتفاع نامناسب دانخوری، بزرگترین دلیل ریزش دان است. هدف این است که لبه دانخوری در سطح پشت پرنده قرار گیرد.
· اصل کلی: لبه سینی یا بشقاب دانخوری باید در امتداد خط پشت پرنده (در ناحیه بین گردن و شانه) باشد.
· تنظیم پویا: با رشد پرنده، ارتفاع دانخوری باید به طور مرتب افزایش یابد. این کار را هر چند روز یک بار انجام دهید.
· عواقب تنظیم نادرست:
· خیلی بلند: پرنده برای خوردن مجبور است گردن خود را بالا بکشد و دان را از لبه بیرون بریزد.
· خیلی کوتاه: پرنده به راحتی داخل دانخوری پا گذاشته و دان را بیرون میریزد و همچنین باعث آلودگی دان با فضولات میشود.
۲. تنظیم سطح دان در دانخوری
این مورد به ویژه در دانخوریهای بشقابی و زنجیرهای اهمیت دارد.
· حداکثر تا یکسوم یا نیمه: هرگز دانخوری را به طور کامل پر نکنید. قانون کلی این است که دانخوری حداکثر تا یکسوم تا نیمه ظرفیت خود پر باشد.
· تنظیم دریچه: در دانخوریهای بشقابی یا سیلویی، دریچه خروجی دان را طوری تنظیم کنید که سطح دان در بشقاب کم باشد. پرنده به راحتی به دان دسترسی دارد، اما نوک زدن او باعث پاشیدن و ریزش آن به بیرون نمیشود.
· پر کردن بیش از حد: اگر دان در بشقاب یا ناودانی انباشته شود، پرنده با نوک زدن، مقدار زیادی از آن را به بیرون هدایت کرده و هدر میدهد.
۳. تعداد و توزیع مناسب دانخوریها
ازدحام بر سر دانخوری، منجر به رقابت، استرس و در نتیجه ریزش دان میشود.
· تأمین فضای کافی: مطمئن شوید که تعداد دانخوریها با تعداد پرنده و سن آنها مطابقت دارد. استانداردها معمولاً به این صورت است:
· دانخوریهای بشقابی: ۱ عدد به ازای هر ۵۰ تا ۷۰ قطعه در سنین مختلف.
· دانخوریهای زنجیرهای: حدود ۸ تا ۱۰ سانتی متر فضای دانخوری به ازای هر پرنده بالغ.
· توزیع یکنواخت: دانخوریها را به طور یکنواخت در تمام سطح سالن پخش کنید تا همه پرندگان به راحتی به آن دسترسی داشته باشند.
۴. شکل و نوع دانخوری
· لبه برگشته: دانخوریهای استاندارد دارای لبهای برگشته به داخل هستند که مانع از ریختن آسان دان به بیرون میشود. از استفاده از ظروف لبهصاف یا سینیهای معمولی خودداری کنید.
· دانخوریهای بشقابی مدرن: این نوع دانخوریها با طراحی خاص خود، تا حد زیادی از ریزش دان جلوگیری میکنند.
۵. مدیریت نوری و رفتاری
پرندگان در تاریکی یا نیمهتاریکی دید خوبی ندارند و ممکن است با سر به دانخوریها بزنند و باعث ریزش شوند.
· خاموشی تدریجی: هنگام خاموش کردن چراغها در پایان روز، این کار را به صورت ناگهانی انجام ندهید. از دیمر (Dimmer) استفاده کنید یا چراغها را مرحله به مرحله خاموش کنید تا پرندگان فرصت پیدا کنند به جایگاههای استراحت خود بروند.
· دوره روشنایی قبل از خاموشی: قبل از خاموش کردن چراغها، مطمئن شوید دانخوریها پر هستند تا پرندگان با خیال راحت تغذیه کرده باشند و در تاریکی به دنبال دان نباشند.
۶. کیفیت و فرم فیزیکی دان
· اندازه ذرات: اگر ذرات خوراک خیلی ریز (آردی) باشد، به راحتی توسط باد یا حرکت پرنده به هوا بلند شده و هدر میرود. همچنین به راحتی از لابهلای نوک پرنده میریزد. دان پلت شده یا کرامبل به دلیل چسبندگی بیشتر، ریزش کمتری دارد.
· کیفیت پلت: پلتهای بیکیفیت و شکننده، قبل از مصرف خرد شده و به پودر تبدیل میشوند که همین مشکل را ایجاد میکند. از کارخانهای خرید کنید که پلت با دوام و باکیفیت تولید میکند.
· روغنزنی: اضافه کردن روغن به خوراک (در حد استاندارد) باعث چسبندگی ذرات و کاهش غبار و ریزش میشود.
۷. سیستمهای اتوماسیون
استفاده از سیستمهای مدرن میتواند کمک شایانی به کاهش ریزش کند:
· وزنههای آویزان: در سیستمهای مدرن، دانخوریها به وزنههایی مجهز هستند که با پر شدن بیش از حد بشقاب، ورود دان را قطع میکنند و سطح دان همواره در حد مطلوب باقی میماند.
· بالا برندههای اتوماتیک: سیستمی که به مرور زمان و با رشد پرنده، تمام زنجیره دانخوریها را به صورت خودکار بالا میبرد.
۸. بازرسی و نگهداری
· بازدید روزانه: هر روز هنگام بازدید از سالن، به زیر دانخوریها نگاه کنید. اگر زیر آنها دان ریخته شده باشد، نشانهای از یک مشکل (معمولاً ارتفاع یا سطح دان) است.
· تعمیر و نگهداری: دانخوریهای شکسته یا لبپریده را سریعاً تعویض یا تعمیر کنید، زیرا لبههای تیز یا شکسته باعث افزایش ریزش میشوند.
محاسبه ریزش دان (یک شاخص مهم)
برای اطمینان از عملکرد صحیح مدیریت خود، میتوانید ریزش دان را محاسبه کنید. یک روش ساده این است که در یک قفسه یا محوطه کوچک ایزوله، یک تشت یا برزنت در زیر یک دانخوری قرار دهید و دان ریخته شده در طول ۲۴ ساعت را جمعآوری و توزین کنید. اگر این مقدار بیش از ۰.۵ درصد کل مصرف دان در آن دوره باشد، نیاز به بررسی و اصلاح جدی دارید.
با رعایت این نکات ساده اما حیاتی، میتوانید میزان ریزش دان را به حداقل برسانید، ضریب تبدیل غذایی را بهبود بخشید و در نهایت سودآوری خود را افزایش دهید.