نورپردازی اصولی یکی از ارکان مدیریت مدرن در پرورش مرغ گوشتی است و تأثیر مستقیمی بر مصرف خوراک، رفتار، سلامت و در نهایت سودآوری گله دارد. برخلاف تصور سنتی که نور فقط برای دیدن پرندهها بود، امروزه از نور به عنوان یک ابزار مدیریتی قدرتمند استفاده میشود. در ادامه به بررسی جنبههای مختلف نورپردازی اصولی میپردازیم: چرا نورپردازی مهم است؟ · تحریک به مصرف خوراک: جوجهها باید نور کافی برای دیدن آب و دان داشته باشند. · تنظیم فعالیت و استراحت: دورههای تاریکی برای استراحت، رشد اسکلت و کاهش استرس ضروری است. · کاهش مشکلات رفتاری: نور مناسب (به ویژه نور قرمز) میتواند از نوککنی و همنوعخواری جلوگیری کند. · تأثیر بر سیستم ایمنی و هورمونی: طول دوره نوری (فتوپریود) بر ترشح هورمونها تأثیر دارد. --- انواع منابع نوری (لامپها) نوع لامپ مزایا معایب LED (جدیدترین و بهترین گزینه) کممصرف، طول عمر بالا، تولید حرارت بسیار کم، قابلیت تنظیم شدت نور (دیمرپذیر) هزینه اولیه بالاتر کممصرف (CFL) مصرف کمتر از رشتهای جیوه دارد، دفع آن مشکل است، حساس به نوسان برق رشتهای (قدیمی) نور گرم و طبیعی پرمصرف، گرمای زیاد (افزایش دمای سالن)، طول عمر کوتاه توصیه: قطعاً لامپهای LED مخصوص مرغداری (با طیف نوری مناسب) بهترین انتخاب برای کاهش هزینه برق و مدیریت دقیق نور هستند. --- برنامه نوری استاندارد برای مرغ گوشتی هدف از برنامه نوری، ایجاد تعادل بین مصرف خوراک و استراحت است. یک برنامه رایج به شرح زیر است: مرحله ۱: دوره آغازین (روزهای ۱ تا ۷) · هدف: آشنا شدن جوجهها با محل آب و دان. · برنامه: ۲۳ ساعت نور و ۱ ساعت تاریکی. · توضیح: ۱ ساعت تاریکی مطلق به جوجهها میآموزد که در صورت قطع برق دچار وحشت نشوند و به تاریکی عادت کنند. مرحله ۲: دوره رشد و پایانی (از روز ۸ تا پایان) · هدف: ایجاد استراحت کافی برای رشد اسکلت و سیستم قلبی-عروقی. · برنامه: ۱۸ ساعت نور و ۶ ساعت تاریکی (یا ۲۰ ساعت نور و ۴ ساعت تاریکی بسته به استراتژی). · توضیح: این ۶ ساعت تاریکی پیاپی، استرس را کاهش داده و از سندرم مرگ ناگهانی (آسیت) جلوگیری میکند. پرنده پس از تاریکی، استراحت کرده و در دوره نوری بعدی با ولع بیشتری دان میخورد. --- شدت نور (لوکس) در سنین مختلف شدت نور در دوره پرورش ثابت نیست و باید مدیریت شود: دوره سنی شدت نور پیشنهادی (لوکس) توضیح هفته اول (۳-۷ روز اول) ۲۰ تا ۴۰ لوکس (نور نسبتاً زیاد) برای دید بهتر آب و دان و کاهش تلفات اولیه. بعد از هفته اول ۵ تا ۱۰ لوکس (نور کم و ملایم) برای آرام نگه داشتن گله، کاهش فعالیت و جلوگیری از نوککنی. قبل از کشتار (۲۴ ساعت آخر) بازگشت به ۱۰-۲۰ لوکس برای بازرسی نهایی و آمادهسازی گله. نکته: نور شدید و تند (بیش از ۲۰ لوکس) بعد از هفته اول باعث بیقراری و پرخاشگری گله میشود. --- رنگ نور (طول موج) - تأثیر شگفتانگیز تحقیقات نشان داده است رنگ نور بر رفتار و رشد پرنده تأثیر دارد: · نور آبی-سبز: در اوایل رشد باعث تحریک رشد سلولهای عضلانی میشود. · نور قرمز (Red Light): · مزایا: گله را آرام نگه میدارد و از نوککنی و همنوعخواری به شدت جلوگیری میکند. · نکته: در نور قرمز، پرندهها نقاط قرمز روی بدن یکدیگر (زخم و خون) را نمیبینند و بنابراین به آن ناحیه نوک نمیزنند. · کاربرد: بسیاری از مرغداران حرفهای در کل دوره پرورش از لامپهای LED قرمز یا ترکیب سفید-قرمز استفاده میکنند. · نور سفید سرد (مهتابی): ممکن است باعث تحریک و بیقراری گله شود. --- نکات عملی در نورپردازی سالن 1. توزیع یکنواخت نور: لامپها باید به طور یکنواخت در کل سالن پخش شوند تا نقطه تاریک (سایه) نداشته باشیم. فاصله استاندارد لامپها از یکدیگر معمولاً ۳ تا ۴ متر است. 2. ارتفاع نصب: لامپها باید در ارتفاع مناسب (حدود ۲ تا ۲.۵ متری از کف بستر) نصب شوند. 3. تمیزی لامپها: گرد و غبار روی لامپها میتواند شدت نور را تا ۵۰ درصد کاهش دهد. لامپها را به طور مرتب تمیز کنید. 4. دیمر (Dimmer): حتماً از سیستم دیمر (کم و زیاد کننده نور) استفاده کنید تا بتوانید شدت نور را به تدریج کاهش دهید (نه به صورت ناگهانی). تغییر ناگهانی نور باعث وحشت گله میشود. 5. تاریکی مطلق: دوره تاریکی باید کاملاً تاریک باشد. وجود یک چراغ کوچک در سالن میتواند کل هدف برنامه نوری را خنثی کند. جمعبندی یک سیستم نورپردازی اصولی شامل موارد زیر است: · منبع نور: لامپهای LED کممصرف. · رنگ نور: ترجیحاً قرمز برای آرامش گله. · برنامه نوری: ۲۳ساعت نور در هفته اول و ۱۸ساعت نور تا پایان دوره. · شدت نور: ۲۰-۴۰ لوکس در هفته اول و ۵-۱۰ لوکس در ادامه. · تجهیزات: مجهز به دیمر برای تنظیم تدریجی نور.